W Freetown, stolicy Sierra Leone, otwarto pomnik poświęcony Sierra Leone Carrier Corps, czyli tragarzom, którzy zginęli podczas I wojny światowej. Szklana piramida stanęła na szczycie pomnika zaprojektowanego w 1931 roku przez Edwina Lutyensa. Wyryto na niej nazwiska 946 mężczyzn, których wcześniej na tym miejscu nie wymieniono.
Nazwiska, których brakowało
Komisja Cmentarzy Wojennych Wspólnoty Narodów (CWGC) odsłoniła nowy obiekt, a oficjalne otwarcie odbyło się w minionym weekendzie. Pomnik Lutyensa z lat 30. XX wieku upamiętniał żołnierzy poległych w wojnie, ale pomijał członków Carrier Corps. Byli to mężczyźni wcielani do przewożenia zaopatrzenia i materiałów, a oni także zginęli w czasie wojny. Nowa realizacja ma tę lukę zapełnić.
Szkło na kamiennym cokole
Autorem projektu jest Oshinówò Studio. Pracownia nie zastąpiła starego monumentu, tylko go przedłużyła. Na kamiennej budowli stanęła piramida ze szkła konstrukcyjnego, która powtarza zwężającą się geometrię oryginału, a nazwiska są wytrawione bezpośrednio w szkle. Założycielka pracowni, Tosin Oshinówò, opisała to tak: „Zaprojektowana przez nas konstrukcja jest w istocie przedłużeniem istniejącego pomnika sir Edwina Lutyensa”.
Wysokość ma tu znaczenie symboliczne. Według architektki nazwiska tragarzy znalazły się wyżej niż nazwiska żołnierzy, więc towarzysze broni niejako ich niosą. Odwraca to relację między tymi, którzy służyli, a tymi, którym służono. Nazwała to głęboką ironią, ale też stosownym wyrazem wdzięczności wobec ludzi, których poświęcenie miało istotny wpływ na kształt dzisiejszego świata.
Do pomnika dodano też laserową latarnię. Zapali się w ważne dni pamięci, a jej słup światła ma być widoczny z odległości do pięciu kilometrów. Przy okazji budowy specjaliści CWGC, kamieniarze i fachowcy od brązu, w całości odnowili pomnik z lat 30.
Co to znaczy w praktyce
Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim ciekawa lekcja o tym, jak pamięć o wojnie bywa niepełna. W działaniach wojennych uczestniczyło wielu ludzi, którzy nie walczyli z bronią w ręku, a ich losy przez dekady nie miały swojego miejsca w oficjalnym upamiętnieniu. Freetown pokazuje jedno z możliwych rozwiązań. Nie trzeba burzyć dawnego pomnika ani udawać, że go nie było. Można go odnowić i dopisać do niego to, czego brakowało.
Sprawa nie dotyczy Polski ani Unii Europejskiej wprost. Pomnik stoi w Afryce Zachodniej i nie wiąże się z żadnymi przepisami czy zmianami dla mieszkańców UE. CWGC to jednak organizacja, która opiekuje się grobami i pomnikami żołnierzy Wspólnoty Narodów w wielu krajach świata. Nie zmienia to faktu, że jest to przykład projektu, w którym architektura służy uzupełnieniu historii, a nie tylko ozdobie miejsca pamięci.
- Kto: Oshinówò Studio na zlecenie Commonwealth War Graves Commission.
- Gdzie: Freetown, Sierra Leone.
- Co: szklana piramida z nazwiskami 946 członków Carrier Corps na pomniku Lutyensa z 1931 roku.
- Dodatkowo: laserowa latarnia widoczna z do pięciu kilometrów i renowacja starego pomnika.
Źródło: Dezeen – „Oshinówò Studio tops Lutyens-designed war memorial with glass prism to honour Sierra Leone’s Carrier Corps”